Αντίδραση «Φυγής» ή «Πάλης»

Στρες, ψυχοσωματικά συμπτώματα και Αντίδραση «Φυγής» ή «Πάλης»

Η αντίδραση Φυγής ή Πάλης περιγράφηκε πρώτη φορά από τον Cannon Walter (1932). Χαρακτηρίζεται φυσιολογικά από την ενεργοποίηση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος.

Οι δύο μοίρες του αυτόνομου νευρικού συστήματος καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την ένταση της συμπεριφοράς. Το συμπαθητικό νευρικό σύστημα προετοιμάζει το σώμα για έντονη, ζωηρή δραστηριότητα σε επείγουσες καταστάσεις. Το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα αυξάνει τη δραστηριότητα λειτουργιών που σχετίζονται με καταστάσεις χαλάρωσης, όπως η πέψη. Συνήθως, είναι ενεργά και τα δύο συστήματα, παρ’ ότι σε μία δεδομένη στιγμή το ένα σύστημα μπορεί να είναι περισσότερο ενεργοποιημένο από το άλλο.

Το συμπαθητικό νευρικό σύστημα δεν ενεργοποιείται από τα ερεθίσματα καθεαυτά, αλλά από τον τρόπο που τα άτομα ερμηνεύουν τα ερεθίσματα. Σύμφωνα με τη βιολογική ψυχολογία, οι «ψυχολογικοί παράγοντες» και οι «γνωστικές λειτουργίες» δεν είναι παρά διαφορετικοί όροι για την «εγκεφαλική δραστηριότητα», η οποία φυσικά επηρεάζει τη λειτουργία του σώματος.

Εξελικτικά η αντίδραση αυτή ήταν απόκριση σε πραγματικές απειλητικές καταστάσεις, όπως πχ η επίθεση από ένα άγριο ζώο ή η αντίδραση σε μία φυσική καταστροφή ή/και καιρικό φαινόμενο. Στη θέα ενός άγριου ζώου ο άνθρωπος για να επιβιώσει έπρεπε να τρέξει ή να παλέψει. Όταν το σώμα λοιπόν βρίσκεται σε έκτακτη ανάγκη, ο υποθάλαμος και το συμπαθητικό νευρικό σύστημα προκαλούν αύξηση της συμπαθητικής επίδρασης στην καρδιά και στα άλλα σπλάχνα, στα περιφερικά αγγεία και στους ιδρωτοποιούς αδένες, καθώς και στους ορθωτήρες μυς των τριχών και στους μυς του οφθαλμού. Ο αυξημένος κατά λεπτό όγκος αίματος, η μεταβολή της θερμοκρασίας του σώματος και της στάθμης της γλυκόζης του αίματος καθώς και η μύση επιτρέπουν ταχείες αντιδράσεις σε πιθανές ενοχλητικές εξωτερικές συνθήκες.

Στη σύγχρονη εποχή, αυτού του είδους οι απειλητικές καταστάσεις συμβαίνουν σπάνια. Η αντίδραση όμως εξακολουθεί να υπάρχει για άλλες καταστάσεις που ερμηνεύονται ως απειλητικές όπως πχ είμαι στο δρόμο και πάω στη δουλειά αλλά έχει κίνηση και ξέρω ότι θα αργήσω. Ακόμα κι αυτό από μόνο του δεν θα ήταν απειλητικό αν δεν υπήρχε ο φόβος για τυχόν αρνητικές συνέπειες για την αργοπορία όπως πχ επίπληξη, μείωση μισθού, πιθανότητα απόλυσης κά. Όταν λοιπόν αυξάνεται το συμπαθητικό νευρικό σύστημα χωρίς να υπάρχει φυγή ή πάλη, τότε όλες αυτές οι σωματικές αλλαγές στο σώμα δεν εκτονώνονται με αποτέλεσμα να υπάρχει εκνευρισμός, θυμός, θλίψη και κάποιες φορές σωματικά συμπτώματα όπως πονοκέφαλοι, ζαλάδα, τάση για λιποθυμία, πόνος στο έντερο κά.

Μέσα από την ψυχοθεραπεία μπορεί ο άνθρωπος που υποφέρει από ψυχοσωματικά συμπτώματα να αποκτήσει δεξιότητες και ικανότητες ελέγχου του συμπαθητικού νευρικού συστήματος και έτσι να μπορεί να λειτουργεί στην καθημερινότητά του απαλλαγμένος από αυτά.

Βιβλιογραφία

• Kalat J.W. (1998). Βιολογική Ψυχολογία. Εκδόσεις Έλλην.
• Kandel E. R., Schwartz J.H., Jessel T. M. (2000). Νευροεπιστήμη και Συμπεριφορά. Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης.